Fruitwijzer

Banaan (Musa acuminata) is de vrucht van een gigantische plant. Het begint allemaal vrij onschuldig. Uit de wortelstok ontspruit het ene blaadje na het andere. Het is sierlijk opgerold in een kokerachtige vorm en ontvouwt zich langzaam tot een lijvig, volwassen bananenblad. Naarmate de maanden verstrijken neemt de omvang van het kokertje exponentieel toe. De bladschede van het bananenblad vormt een zogenaamde pseudostam (opeenstapeling van verticale, concentrische lagen). In ideale omstandigheden groeit de plant tot zeven meter hoog.

In volle glorie - minstens negen maanden na aanplanting - schiet uit de wortelknol een indrukwekkend lange vruchtstengel de hoogte in. De stengel gaat helemaal overbuigen (zodat de banaantjes in feite ondersteboven komen te groeien) en aan het uiteinde vormt zich een fluweelrode bloemknop. Terwijl het uiteinde van de bloemknop onveranderd blijft (dit is de typische paarse kegel), vallen de schutbladeren daaronder af en komen er kleine witte bloemetjes tevoorschijn, in clusters van dubbele rijen gegroepeerd.

De eerste 5 à 15 rijen (vanaf het uiteinde gemeten) zijn vrouwelijke bloemetjes, en het blijken de enige productieve vruchtbeginselen te zijn. Verderop aan de stengel vormen zich nog tal van mannelijke vruchtbeginselen, maar die zijn eerder hinderlijk. Niet alleen is hun productiviteit beneden alle peil, ze ontnemen ook nog eens kostbare energie van de vrouwtjes. Bovendien zijn ze totaal overbodig. Bananen hoeven helemaal niet bevrucht te worden en het soortbehoud wordt verzekerd door uitlopers (suckers) aan de voet van de moederplant.

Omdat 'banaan' letterlijk vinger betekent (< Arabisch), noemt men een cluster van bananen dan maar een hand, ook al groeien er tot 20 vingers aan zo'n exotische hand. Wat niemand er overigens van weerhoudt die hand gewoon in stukken te hakken of er een aantal vingers van te amputeren om ze gemakkelijker in een bananendoos te kunnen schikken.

Het feit dat bananen knalgroen worden geoogst heeft geen nadelig effect op de smaak. Integendeel. Vruchten die aan de stengel uitrijpen bevatten meer zetmeel en minder suikers. Voor een ideale rijping is ethyleengas noodzakelijk (dit wordt van nature aangemaakt, maar niet alle vruchtensoorten produceren die in dezelfde mate). In frigoboten wordt de temperatuur, de luchtvochtigheid en de concentratie van ethyleengas nauwgezet in het oog gehouden. Gemiddeld transporteert een boot 250.000 kartonnen dozen (elk 18 kg) per oversteek, en de reis naar Europa duurt ongeveer 10 dagen. Het verbaast u misschien niet, maar de tijdsduur hangt grotendeels af van de plaats waar de bananen zijn ingescheept.

Twee grote handelsblokken hebben zich gevormd rond de productie van bananen. Enerzijds de Amerikaans firma's (Chiquita, Dole, Delmonte…) en hun Midden- en Zuid-Amerikaanse gastlanden, anderzijds de ex-koloniale machten van de Europese unie en hun voormalige kolonieën (zogenaamde ACP-landen: African, Carribien & Pacific countries). De bevoorrechte behandeling van bananen uit ACP-landen door Europa (dankzij de Lomé-overeenkomst van 1975) gaf in 1993 aanleiding tot een handelsconflict tussen Europa en de VS (lang voor ijzervreter Bush jr. op het toneel verscheen).

Recepten

• Appelmoes met banaan
• Geflambeerde bananen
• Strudel met banaan en chocolade-vanillepudding